Home

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην εφημερίδα της Αργεντινής «Pagina12», ο σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς μιλάει για τη νέα του ταινία «Το κεφάλαιο», για την κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα, καθώς και για το πώς λειτουργεί το ληστρικό καπιταλιστικό σύστημα. Η ταινία, η οποία προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης, αποτελεί μια μετωπική κριτική στον καπιταλισμό και το τραπεζικό σύστημα και ταυτόχρονα μία αναφορά στους ανθρώπους που από φανατικοί πολέμιοι του συστήματος κατάντησαν πιστοί υπηρέτες του.
Εύστοχος, διεισδυτικός και είρωνας ο Κώστας Γαβράς σκηνοθέτησε μια ταινία επίκαιρη που, εκτός από την εύστοχη πολιτική της προσέγγιση, διαθέτει και όλα εκείνα τα καλλιτεχνικά στοιχεία που την κάνουν μια από τις πιο σημαντικές ταινίες της χρονιάς.

Πώς προέκυψε το «Κεφάλαιο» (Le Capital);
Λόγω της κατάστασης που ζούμε στην Ευρώπη για πολλά χρόνια, με την κρίση που έχει έρθει. Αυτή η ανησυχία για το θέμα με οδήγησε να διαβάσω πολλά βιβλία, όπως ένα μυθιστόρημα με τίτλο «Κεφάλαιο», που γράφτηκε από τον Στεφάν Οσμόν, ο οποίος αποδείχθηκε ότι είναι οικονομικός σύμβουλος σε μερικές από τις κορυφαίες εταιρείες στην Ευρώπη, αλλά για λόγους ασφαλείας αποφάσισε να γράψει με ψευδώνυμο. Πρόκειται για μια παρόμοια περίπτωση με ένα άλλο βιβλίο που επίσης με ενέπνευσε, με τίτλο «Συνολικός καπιταλισμός», επίσης, γραμμένο από έναν ευρωπαίο τραπεζίτη, έναν «insider», που ξέρει όλους τους μηχανισμούς από τα μέσα. Αυτές οι αναγνώσεις με οδήγησαν να σκεφτώ την παραγωγή της ταινίας, που περιγράφει αυτόν τον κόσμο από μέσα και αποτελεί με αυτόν τον τρόπο αποτελεί μια τεκμηριωμένη επιλογή.

Κομμουνισμός του καπιταλισμού

Ο τίτλος της ταινίας είναι μια αναφορά στον Μαρξ;
Καταρχάς, αυτός είναι ο τίτλος του μυθιστορήματος του Οσμόν, το οποίο με τη σειρά του προφανώς αναφέρεται στο πιο διάσημο έργο του Καρλ Μαρξ. Και στις δύο περιπτώσεις γίνεται αναφορά στα χρήματα και στον κίνδυνο της συσσώρευσης. Έτσι κατέληξα να δανείζομαι τον τίτλο της ταινίας από τον Μαρξ, είναι απλό και σαφές, και καταλαβαίνει ο καθένας αμέσως τι είναι.

Σε μια βασική σκηνή της ταινίας, ο πρωταγωνιστής, σε ένα οικογενειακό γεύμα, έχει μια σκληρή αντιπαράθεση με τον πατέρα του, έναν παλιό σοσιαλιστή αγωνιστή. Του λέει ότι τελικά ο διεθνισμός έχει θριαμβεύσει, επειδή τώρα δεν υπάρχει μια εγχώρια βιομηχανία, ενώ οι επιχειρήσεις και οι τράπεζες είναι διακρατικές.
Είναι μια ειρωνεία, επειδή ο πρώτος διεθνισμός κατέρρευσε εντελώς, όπως όλοι γνωρίζουμε, και ο δεύτερος δεν πηγαίνει επίσης πολύ καλά, δεδομένου ότι τον βιώνουμε αυτές τις μέρες. Νομίζω ότι είναι σημαντικό να βρούμε έναν τρίτο δρόμο. Το επιχείρημα μεταξύ πατέρα και γιου δίνεται από ένα παιχνίδι με μάρκα ευρωπαϊκή, που όμως κατασκευάζεται στην Ασία. Είναι καλό αυτό; Για ποιον; Δεν έχω απαντήσεις, αλλά νομίζω ότι είναι απαραίτητο να διατυπώσουμε ερωτήσεις.

Με τη σειρά του, ο πρωταγωνιστής έχει την ιδέα να απαλλαγούμε από τους πιθανούς ανταγωνιστές εντός της τράπεζας και αναφέρεται σε στρατηγικές εξουσίας που διαβάζει σε ένα βιβλίο για τον Μάο, κατά τη διάρκεια μιας νύχτας που μένει άυπνος. Πώς μπορείτε να προσεγγίσετε αυτή την ιδέα;
Και στις δύο περιπτώσεις, ο σκοπός να διατηρηθούν η εξουσία και η δύναμη, που κάνουν αυτό που μπορούν πολύ καλά, μπορεί να είναι ίδιος. Βρήκα ενδιαφέρον το γεγονός ότι το διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας λειτουργεί σχεδόν με τον ίδιο τρόπο που λειτουργεί το πολιτικό γραφείο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας. Και στις δύο περιπτώσεις οι δολοπλοκίες είναι εκεί. Η παλιά φρουρά που πολέμησε ο Μάο αποτελείται από γραφειοκράτες, όπως λέει ο πρωταγωνιστής Μαρκ Τουρνέιγ. Και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι Κινέζοι έχουν καταφέρει να δημιουργήσουν ένα νέο καπιταλισμό, τον κομμουνισμό του καπιταλισμού, που με πολλούς τρόπους λειτουργεί πιο αποτελεσματικά από ό,τι ο δυτικός καπιταλισμός. Καταρχάς, είναι πολύ πιο επικερδής, επειδή δεν υπάρχουν απαιτήσεις από τον κόσμο της εργασίας. Πρόκειται για το παλιό όνειρο του καπιταλισμού που γίνεται πραγματικότητα.

Τραγική η κατάσταση

Όντας Έλληνας από τη γέννησή σας, πώς βλέπετε την κατάσταση στη χώρα σας;
Είναι τραγική, εντελώς τραγική. Οι έλληνες πολιτικοί ηγέτες έχουν μεγάλη ευθύνη για ό,τι συμβαίνει. Αλλά δεν λέγεται αρκετά, ή αρκετά ισχυρά, ότι χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Βρετανία ώθησαν την Ελλάδα σε αυτή την κρίση. Ήταν αυτές οι χώρες που διόγκωσαν το ελληνικό χρέος, με αποκλειστικό σκοπό τη διάθεση των προϊόντων τους και να έχουν κέρδη. Και δεν είναι ένα οποιοδήποτε προϊόν. Η Γερμανία πούλησε πρόσφατα στην Ελλάδα δύο υποβρύχια της γενιάς του πολέμου. Τι τα χρειάζεται η Ελλάδα; Ώθησαν τη χώρα να αναλάβει αυτά τα τεράστια χρέη και, φυσικά, τώρα θέλουν να πάρουν τα χρήματα. Αλλά πριν από την πώληση αυτών των προϊόντων στην Ελλάδα και πριν από τη χορήγηση αυτών των πιστώσεων, θα έπρεπε να έχουν σκεφτεί καλύτερα. Πώς υποτίθεται ότι θα μπορούσε η Ελλάδα να πληρώσει; Πρόκειται για μια μικρή χώρα που δεν ήταν ποτέ πλούσια. Στη συνέχεια, οι ευθύνες, πιστεύω, είναι κοινές από την ελληνική ηγεσία που αποδέχθηκε αυτόν τον τρόπο, αλλά και από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις που σκέφτηκαν μόνο τα κέρδη τους. Το πρόβλημα είναι ότι αυτοί που υφίστανται τις συνέπειες, εκτός από έναν υπουργό που μπορεί να πάει στη φυλακή για διαφθορά, δεν είναι εκείνοι που πλούτισαν με αυτές τις δουλειές, αλλά οι άνθρωποι του δρόμου, οι φτωχοί άνθρωποι, που είναι όλο και πιο φτωχοί και αβοήθητοι. Υπάρχει μια χυδαιότητα της εξουσίας που είναι εξωφρενική.

Μιλώντας για τη χυδαιότητα της εξουσίας, μήπως σκεφτήκατε και τον Ντομινίκ Στρος Καν κάνοντας την ταινία; Ο χαρακτήρας του έχει μια σεξουαλική φιλοδοξία ισοδύναμη με τη φιλοδοξία του πλούτου.
Όχι απαραίτητα. Στη Γαλλία, όλοι γνωρίζαμε ότι ο Στρος Καν πήγαινε για ύπνο πολύ αργά (γέλια). Αλλά ήταν φήμες, δεν ήταν κάτι που βγήκε στον Τύπο. Ήταν μια πολύ ισχυρή και ελκυστική προσωπικότητα. Αλλά για να απαντήσω στην ερώτησή σας, όταν αποκαλύφθηκε η υπόθεσή του στη Νέα Υόρκη, είχα ήδη αρχίσει να κάνω την ταινία. Σε κάθε περίπτωση, η σύμπτωση εμφανίζεται στον κόσμο που απεικονίσαμε.

«Τι πουλάμε;»

Πριν από μερικά χρόνια ο μέσος θεατής δεν θα είχε καταλάβει το οικονομικό λεξιλόγιο της ταινίας, με το οποίο αρκετοί είναι ήδη εξοικειωμένοι. Πιστεύετε ότι τώρα υπάρχουν ικανοποιητικές πληροφορίες;
Κανείς δεν ξέρει πραγματικά τι συμβαίνει. Δεν καταλαβαίνω πάρα πολλά, ούτε οι άνθρωποι που μιλούν για τις τράπεζες λένε ότι καταλαβαίνουν. Σε ένα σημείο στην ταινία ένας χαρακτήρας ρωτά έναν άλλο: «Τι πουλάμε;» Και ο άλλος δεν ξέρει τι να πει. Αυτή η έλλειψη ενημέρωσης και το ενδιαφέρον για να γνωρίσουμε τις πραγματικές αιτίες πίσω από την κρίση είναι ευρέως διαδεδομένα. Χρειάζεται μια σφαιρική άποψη. Ο καθένας νοιάζεται για τους ανθρώπους του, τις τράπεζες και την οικονομία του, αλλά πρέπει να παγκοσμιοποιήσουμε το όραμα για να καταλάβουμε γιατί το σύστημα δεν λειτουργεί καλά.

Στην ταινία φαίνεται να υπάρχει μια διαφορά μεταξύ του τρόπου λειτουργίας των τραπεζών των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Είναι πραγματικά έτσι;
Στην κρίση με τις υποθήκες των στεγαστικών δανείων που είδαμε στις ΗΠΑ πρόσφατα, η μόνη τράπεζα που αρνήθηκε να εκτελέσει τα τραπεζικά χρέη ήταν μια γαλλική τράπεζα. Γι’ αυτό το λόγο, κάποιοι λένε ότι στην Ευρώπη υπάρχει ένας άλλος τρόπος θεώρησης των πραγμάτων, ο παλιός, και είναι πιο ηθικοί από τις αμερικανικές τράπεζες. Δεν νομίζω ότι είναι έτσι, τουλάχιστον όχι όλοι τους. Πρόσφατα ένας νέος ανώτερος υπάλληλος μιας γαλλικής τράπεζας έχασε χιλιάδες εκατομμύρια ευρώ σε επενδυτικά κεφάλαια, σαν να έπαιζε στη ρουλέτα. Ό,τι κι αν έχει κάποιος, πάντα καταλήγει να πληρώνει. Δεν μπορούμε να έχουμε ένα δημοκρατικό κράτος που να ασχολείται με τη διάσωση των τραπεζών, όταν υπάρχουν τόσοι πολλοί άνθρωποι που χρειάζονται βοήθεια και θα μπορούσαν να ωφεληθούν από την καλύτερη επένδυση των χρημάτων.

Είμαι περίεργος γιατί επιλέξατε για πρωταγωνιστή, που είναι ένας τόσο απειλητικός χαρακτήρας, τον κωμικό Γκαντ Ελμαλέχ;
Έξω σχεδόν κανείς δεν το ξέρει, αλλά είναι αλήθεια ότι στη Γαλλία είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς κωμικούς της χώρας, με πολύ δημοφιλείς ταινίες όπως «Η μεγάλη γιορτή της Coco». Η επιλογή έγινε επειδή τον είχα φανταστεί ως πρωταγωνιστή και επειδή καταλαβαίνω ότι, όταν ένας ηθοποιός κωμωδίας εμπλέκεται σε ένα δραματικό ρόλο, θα τα δώσει όλα. Ο Γκαντ ο ίδιος με ρώτησε πριν από την αποδοχή γιατί τον είχα επιλέξει, και εγώ ως μόνη απάντηση του έστειλα το dvd με την ταινία «Missing» στην οποία έπαιζε ο Τζακ Λέμον. Όταν είδε την ερμηνεία τού Τζακ Λέμον κατανόησε την άποψη μου και δέχτηκε αμέσως.

Μετάφραση:
Δημήτρης Γκιβίσης

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s